Osoba poszukująca pracy często stoi przed wyborem rodzaju umowy stanowiącej podstawę zatrudnienia. W wielu przypadkach potencjalni pracodawcy oferują możliwość podjęcia współpracy na podstawie umowy zlecenie lub umowy B2B zamiast umowy o pracę. Czy zawsze to jest dozwolone?
Państwowa Inspekcja Pracy jest organem powołanym do sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy. To do tej instytucji możesz zgłosić się, gdy uważasz że mogło dojść do naruszenia przepisów prawa pracy w zakresie BHP, legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej. Od 8 lipca 2026 r. PIP zyskał nowe uprawnienia, gdyż inspektorzy PIP mają możliwość samodzielnego przekształcenia umów cywilnoprawnych w umowy o pracę (bez potrzeby kierowania sprawy na drogę sądową). Jest to o tyle istotne, że często pracodawcy chcą kogoś zatrudnić najczęściej na podstawie umowy zlecenie mimo istnienia podstaw do zawarcia w tym przypadku umowy o pracę. Pracodawcy robią to często i świadomie, gdyż szukają oszczędności i łatwiejszej możliwości zakończenia współpracy niż jakby w tej sytuacji wiązała strony umowa o pracę. Wtedy pracownik może korzystać z uprawnień zagwarantowanych przez Kodeks pracy, które nie przysługują Przyjmującemu zlecenie (Zleceniobiorcy). W końcu zleceniobiorca nie korzysta z ochrony zatrudnienia w zakresie uprawnień rodzicielskich, tj. urlopy macierzyńskie, ojcowskie, urlop wypoczynkowy od pracy, ekwiwalentu pieniężnego przy zakończeniu stosunku pracy.
Pamiętaj, najważniejsze jest nie to jak nazwana jest określona umowa – „umową zlecenie” lub „umową o pracę”, najważniejsze jest czy spełnione są przesłanki uznania określonego stosunku za stosunek pracy. Chodzi o to, aby praca była świadczona osobiście, pracownik był podporządkowany pracodawcy, wykonywał odpłatnie pracę w określonym przez pracodawcę miejscu i czasie w sposób ciągły i określony przez pracodawcę.
Jeżeli w toku kontroli inspektor PIP stwierdzi, że pracodawca zawarł umowę cywilnoprawną wbrew przepisowi art. 22 § 1 Kodeksu pracy nakazującemu zawierania umowy o pracę w przypadkach w nim wskazanych, to będzie mógł skierować do pracodawcy polecenie (w formie pisemnej – papierowej lub elektronicznej) usunięcia naruszeń niezawarcia umowy o pracę. Dopiero w razie niewykonania tego polecenia inspektor pracy będzie uprawniony do wydania decyzji administracyjnej stwierdzającej istnienie stosunku pracy albo do wniesienia powództwa o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy.
W toku postępowania kontrolnego okręgowy inspektor pracy na podstawie dokonanych ustaleń zawiadamia strony o wszczęciu postępowania w sprawie decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy. Jeśli inspektor stwierdzi, że umowa na podstawie której jest wykonywana praca spełnia przesłanki stosunku pracy może wydać ww. decyzję lub wnieść powództwo o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy. Co ważne, w toku postępowania administracyjnego dotyczącego decyzji ustalającej istnienie stosunku pracy uwzględnia się wolę stron jaką miały zawierając umowę, o ile nie jest sprzeczna z prawem (w szczególności z przepisami prawa pracy lub zasadami współżycia społecznego albo nie zmierza do obejścia prawa). Oznacza to, że nie każda umowa cywilnoprawna na pewno zostanie przekształcona w umowę o pracę!
Wszczęcie przez okręgowego inspektora pracy postępowania w sprawie decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy przerywa bieg przedawnienia roszczeń pracownika dotyczących stosunku pracy. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia uprawomocnienia się decyzji wydanej w tym postępowaniu albo od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu wydanego w wyniku wniesienia odwołania albo powództwa o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy.
Decyzja stwierdzająca istnienie stosunku pracy jest wydawana na piśmie w wersji papierowej lub elektronicznej. Datą zawarcia umowy o pracę (w miejsce uprzedniej umowy cywilnoprawnej) jest data wydania ww. decyzji. Jeżeli materiał zgromadzony w toku postępowania przez okręgowego inspektora pracy nie pozwala na ustalenie rodzaju umowy o pracę to zostanie wskazana umowa na czas nieokreślony, miejsca wykonywania pracy to zostanie wskazana siedziba pracodawcy, wymiaru czasu pracy to zostanie wskazany pełny wymiar czasu pracy, wysokości wynagrodzenia za pracę to zostanie wskazane minimalne wynagrodzenie za pracę, o którym mowa w ustawie o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. Decyzja od dnia jej wydania wywołuje skutki prawne jakie wiążą się ze stwierdzeniem istnienia stosunku pracy na gruncie przepisów prawa pracy, podatkowego, ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego oraz obowiązkowych wpłat na fundusze, o których mowa w odrębnych przepisach. Decyzja staje się wykonalna z dniem następującym po dniu, w którym upływa termin do wniesienia odwołani, jeżeli żadna ze stron nie wniosła odwołania albo z dniem prawomocnego orzeczenia sądu albo z dniem nadania jej rygoru natychmiastowej wykonalności. Wydanie tej decyzji nie może być podstawą jakiegokolwiek niekorzystnego traktowania pracownika, zwłaszcza nie może uzasadniać wypowiedzenia stosunku pracy lub jego rozwiązania bez wypowiedzenia przez pracodawcę.
Stronie przysługuje odwołanie od decyzji (wnoszone za pośrednictwem okręgowego inspektora pracy) i zażalenie na postanowienie o nadaniu jej rygoru natychmiastowej wykonalności na zasadach określonych w Kodeksie postępowania cywilnego.
Jeżeli masz pytania, zainteresował Cię ten temat lub zastanawiasz się czy w Twoim przypadku istnieje możliwość przekształcenia umowy np. zlecenia w umowę o pracę zapraszam do kontaktu.